Tosai ตอนที่ 4

ปลาคาร์พที่มีสีดำมีอยู่หลายชนิด ที่เราคุ้นเคยกันก็จะเป็นปลาหลัก Go-Sanke อย่างโชว่าและซันเก้ ปลาในกลุ่มอุตซึริโมโนอย่างชิโร่อุตซึริ ,ฮิอุตซึริ,คิอุตซึริ ปลาอย่างโงชิกิ ที่สีดำถูกพัฒนาได้ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดในช่วงหลัง ปลาที่มีความเกี่ยวข้องทางสายเลือดกับซันเก้อย่างชิโร่เบคโกะ หรือปลาแปลกอย่างคาริซึกอยและคุมองริว ซึ่งเป็นสีดำที่มาๆไปๆ คาดเดาลำบาก

สีดำในปลาคาร์พแต่ละชนิดนั้นมีลักษณะแตกต่างกัน สีดำในซันเก้และโชว่า รวมไปถึงชิโร่อุตซึริ เป็นสีดำที่มีคุณภาพสูง มีความหนา มีฐานที่ลึก มีความคม และมันเงา เพราะผ่านการพัฒนามาอย่างยาวนานจนสายพันธุ์มีความนิ่ง ส่วนสีดำในปลากลุ่มปลาแปลกอื่นๆ เป็นสีดำที่มีคุณภาพรองลงมา การพัฒนาของสีดำในปลาคาร์พ หรือที่เรียกว่า “ซูมิ” (Sumi) นั้น เป็นสิ่งมหัศจรรย์ น่าค้นหา และน่าเฝ้าติดตามเป็นอย่างมาก

สีดำในปลาคาร์พนั้น คือ เมลานิน (Melanin) ซึ่งถูกสร้างขึ้นจากเซลล์สร้างเม็ดสีที่เรียกว่า เมลาโนฟอร์ (Melanophores) การพัฒนาของสีดำในปลาคาร์พขึ้นอยู่กับหลากหลายปัจจัย

-ค่าความกระด้างของของน้ำ (GH) น้ำที่มีความกระด้างสูง (Hard Water) จะช่วยส่งเสริมให้สีดำพัฒนาได้เร็ว ที่เห็นได้ชัดก็คือสายพันธุ์โชว่าที่นำมาเลี้ยงในเมืองไทยที่น้ำมีความกระด้างสูง การพัฒนาของสีดำจะเร็วกว่าปลาที่เลี้ยงที่ญี่ปุ่น

-อุณหภูมิน้ำ ในน้ำเย็น เมลานินมักจะรวมตัวกันได้หนาแน่น ทำให้ปลามีสีดำที่ดูเข้ม โดยเฉพาะในสายพันธุ์โงชิกิ ที่สีดำจะดูเข้มและดุดันเป็นพิเศษเมื่อเลี้ยงในน้ำเย็น

-ค่า pH น้ำที่เป็นด่างอ่อนๆ สีดำในปลาคาร์พจะพัฒนาได้ดีกว่าน้ำที่เป็นกรด

-สายเลือด สีดำของปลาคาร์พแต่ละฟาร์มมีลักษณะแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับพันธุกรรมที่ถ่ายทอด เช่น ลักษณะของสีดำที่ปรากฏเป็นลวดลาย (ตำแหน่งของสีดำที่วางบนตัวปลา) การพัฒนาของสีดำที่เร็วหรือช้า คุณภาพของสีดำ เป็นต้น

-อายุของปลา ปลาโตไซ (อายุ 1 ปี) และปลานิไซ (อายุ 2 ปี) สีดำจะมีโอกาสพัฒนาได้มาก แต่สำหรับปลาที่มีอายุเกินกว่า 5 ปี ไปแล้ว การพัฒนาของสีดำจะช้าลง

-เพศปลา ปลาตัวผู้มีการพัฒนาสีดำได้เร็วกว่าปลาตัวเมียมาก

เวลาเลือกปลาโตไซ โดยเฉพาะโชว่า ซันเก้ และกลุ่มอุตซึริโมโน ควรพิจารณาจากอะไรบ้าง ซันเก้ เป็นปลาที่มีสีดำเป็นดอกหรือผืนเล็กๆกระจายอยู่ทั่วตัว มีข้อยกเว้นอยู่สองที่ คือที่หัวและครึ่งล่างของลำตัวที่ไม่ควรมีสีดำ ส่วนที่ครีบว่ายถ้ามีลายดำลากผ่านเป็นเส้นจะถือว่าเป็นจุดเด่น

สีดำของซันเก้ที่ดีนั้นต้องมีความเข้ม มันเงา ไม่กระจัดกระจายเป็นฝุ่นผง แต่อยู่รวมกันเป็นก้อน หรืออยู่ในตำแหน่งที่สมดุลทั่วตัว และสีดำที่วางในพื้นสีขาวจะโดดเด่นกว่าสีดำที่อยู่ในพื้นสีแดง สีดำที่วางอยู่บนพื้นขาวนั้น เรียกกันว่าซูโบะซูมิ (Tsubo Sumi ) หากมีการวางตำแหน่งที่ช่วงไหล่ของปลา ก็จะทำให้ปลาตัวนั้นๆมีเสน่ห์มากยิ่งขึ้น ส่วนสีดำที่อยู่บนสีแดงนั้นเรียกว่าคาซาเนะซูมิ (Kasane Sumi) หากปลาตัวใดตัวหนึ่งมีการวางของสีดำแบบนี้ก็ไม่ได้ ถือเป็นเรื่องเสียหายแต่อย่างใด แต่ความโดดเด่นสู้จะซูโบะซูมิไม่ได้ สำหรับการดูตำแหน่งของสีดำในซันเก้นั้น สามารถนำไปใช้กับโชว่าได้เช่นกัน

ในโชว่านั้น สีดำจะมีอยู่สองรูปแบบ ขึ้นอยู่กับสายเลือดของปลา คือ หนึ่ง สีดำที่มีลักษณะคล้ายตาข่ายเหมือนอาซากิ ฝังตัวเป็นลายดำจางๆเรียกว่าอาซากิมากอยซูมิ (Asagi Magoi Sumi) ในปลาขนาดเล็กอย่างโตไซและนิไซ สีดำแบบนี้จะค่อยๆเข้มขึ้นจากบริเวณกลางเกล็ดไปยังขอบเกล็ด จนเต็มทั้งเกล็ด และต้องใช้เวลาในการพัฒนานานพอสมควร สีดำอีกแบบหนึ่งจะเป็นสีดำที่เป็นแผ่นๆ และมักมีการพัฒนาที่เร็วตั้งแต่ปลายังเล็ก เรียกกันว่า เท็ตซึมากอยซูมิ (Tetsu Magoi Sumi)

หลักการพื้นฐานในการดูสีดำของปลาเล็กนั้น ยังมีอีกหลายเรื่อง คือ -ขอบคิวะ (Kiwa) ของสีดำ สีดำที่ดีต้องมีขอบคิวะที่คม เหมือนกับสีแดงในปลาโคฮากุ -การรวมกลุ่มของสีดำ สีดำที่ฝังอยู่ใต้เกล็ดของปลาโตไซนั้น ต้องรวมกลุ่มกันเป็นก้อน -ความมันเงา สีดำที่ดีจะต้องมีความมันเงาคล้ายหมึกจีน แลดูเหมือนเคลือบแล็คเกอร์เอาไว้อีกชั้น -เส้นดำที่ครีบอก ในซันเก้นั้นจะมีสีดำเป็นเส้นเล็กๆที่ครีบอก ในปลาอายุยังน้อยที่สีดำยังไม่พัฒนา เส้นสีดำจะไม่ยาวไปจนถึงปลายครีบ ยิ่งเส้นสีดำยาวถึงปลายครีบมากเท่าไหร่ ก็จะบ่งบอกว่า สีดำนั้นพัฒนาจนเกือบจะสุดแล้ว

ส่วนในโชว่าและกลุ่มอุตซึริโมโน จะมีสีดำเป็นแผ่นอยู่บนครีบ เรียกว่าโมโตกุโระ โมโตกูโระนั้น เป็นสิ่งที่บ่งบอกการพัฒนาของสีดำ ซึ่งจะพัฒนาควบคู่ไปกับสีดำบนตัว ปลาที่ยังเล็ก สีดำเพิ่งเริ่มพัฒนา โมโตกูโระจะมีขนาดเล็กและยังไม่เป็นสีดำเข้ม หากโมโตกุโระมีขนาดใหญ่และแผ่ลามถึงปลายครีบอกมากเท่าไหร่ ก็จะเป็นตัวบ่งบอกว่า สีดำนั้นพัฒนาจนเกือบจะสุดหรือสุดแล้ว

จบเรื่องของสีดำไปแล้ว คราวนี้มาดูกันที่เรื่องของสีขาว (Shiroji) เรื่องของสีขาวที่มีคุณภาพดีนั้น ยากที่จะอธิบายเป็นตัวอักษร แต่โดยรวมแล้วสีขาวที่ดีจะต้องมีความสดใสและนุ่มนวล เสน่ห์อีกอย่างหนึ่งที่ปรากฏบนพื้นสีขาวของปลาก็คือ ฟุคุริน (Fukurin) หรือชั้นของผิวหนังที่แทรกตัวขึ้นมาระหว่างเกล็ดแต่ละแผ่นของปลา ที่ดูนูนขึ้นมาเล็กน้อย

ในปลาโตไซหรือปลาขนาดเล็ก ฟุคุรินจะยังไม่ชัดเจนเหมือนปลาที่มีอายุ ในส่วนของสีขาวนั้น นอกจากเรื่องของสายเลือดปลา คุณภาพน้ำ เรื่องของอาหารก็มีส่วนช่วยเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในปัจจุบันที่มีอาหารหลายแบรนด์หลายสูตร ที่มีส่วนผสมของสารสกัดจากผลไม้บางชนิด หรือมีส่วนผสมของจมูกข้าวสาลี (Wheat Germ) ที่ช่วยให้สีขาวของปลาดูขาวสว่างสดใส และมีน้ำมีนวลมากขึ้น

ที่เขียนมาทั้งหมดนี้ คือหลักการกว้างๆในการเลือกปลาโตไซ เป็นการเลือกปลาในมุมมองที่เป็นอุดมคติ หรือการแสวงหาสิ่งที่ดีที่สุดเพื่อให้สัมพันธ์กับงบประมาณที่ต้องจ่าย และเพื่อให้คุณมองเห็น 'ศักยภาพ' ที่ซ่อนอยู่ในปลาโตไซ แต่ในความเป็นจริงแล้ว สิ่งที่ผมอยากจะบอกก็คือ การเลือกปลาเป็นเรื่องของปัจเจก เป็นเรื่องเฉพาะบุคคล ไม่มีอะไรถูกหรือผิด บางคนอาจจะชอบเลือกและเลี้ยงปลาที่มีลวดลายสวย หรือมีสีที่สวยงาม บางคนอาจจะชอบปลาสีเดียวที่เชื่องและกินเก่ง โดยที่ไม่สนใจสีสันและลวดลาย บางคนชอบเลือกปลาที่โครงสร้างโดยมองข้ามลวดลายไป และบางคนเลือกปลาที่สวยครบในมุมมองที่เป็น “อุดมคติ” หรือภายใต้มาตรฐานการประกวด ไม่ว่าคุณจะเลือกหรือจะเลี้ยงปลาปลาแบบไหน ราคาที่คุณจ่ายจะถูกหรือแพง แต่สิ่งที่คุณจะได้ไม่แตกต่างก็คือ “ความสุข”ในการเลี้ยงปลา หากปลาตัวนั้นสร้างรอยยิ้มให้คุณได้ในทุกเช้าที่เดินไปที่ขอบบ่อ นั่นคือคำตอบที่ถูกต้องที่สุดแล้ว

นอกจากนี้ การเลี้ยงปลาคาร์พยังได้สังคมที่ดี ที่คนคอเดียวกันสามารถพูดคุยแลกเปลี่ยนมุมมองกัน และทำกิจกรรมร่วมกันภายใต้สิ่งที่ชอบเหมือนกันครับ

***ข้อมูลบางส่วนจากหนังสือ Koi2Kichi (ค.ศ.2004/2005) โดย Mr.Peter Waddington ภาพประกอบ: การพัฒนาการ Sumi ของ Dainichi Showa 2Yrs-->3Yrs as of Jan 2026

#niigatakoi #koimartfarm #koi #nishikigoi #Dainichikoifarm